Przejdź do treści

Kiedy obdarowany może odmówić wykonania polecenia?

Opublikowano 6 lipca 2026 Autor: Kategoria: Artykuły

Koperty i papier do korespondencji

Obdarowany, który ma wykonać polecenie związane z darowizną, może w określonych okolicznościach odmówić jego realizacji. Art. 895 Kodeksu cywilnego przewiduje odmowę uzasadnioną istotną zmianą stosunków oraz możliwość uwolnienia się od polecenia przez oddanie otrzymanego przedmiotu. Każde z tych rozwiązań ma własne warunki, dlatego trzeba je rozpatrywać oddzielnie.

Odmowa wymaga uzasadnienia wynikającego ze zmiany okoliczności. W § 1 ustawodawca posługuje się określeniem „istotnej zmiany stosunków”. Sama niechęć do wykonania polecenia nie odpowiada temu warunkowi. Znaczenie ma zarówno waga zmiany, jak i to, czy usprawiedliwia ona odmowę. Przepis nie wymienia konkretnych zdarzeń, które w każdej sytuacji pozwalałyby obdarowanemu odmówić.

Osobne rozwiązanie opisuje § 2. Gdy realizacji polecenia domaga się darczyńca albo jego spadkobiercy, obdarowany może uwolnić się od niego, wydając przedmiot otrzymany w darowiźnie. Ten fragment przepisu nie uzależnia takiego sposobu zwolnienia od istotnej zmiany stosunków. Istotne jest natomiast, kto występuje z żądaniem, oraz wydanie samego przedmiotu darowizny.

Wydanie ma nastąpić w naturze, z uwzględnieniem aktualnego stanu przedmiotu. Opisana możliwość dotyczy zatem oddania tego, co zostało podarowane. Nie jest to przewidziana w tym przepisie możliwość zastąpienia zwrotu rzeczy zapłatą jej wartości. Art. 895 § 2 odnosi stan oddawanego przedmiotu do chwili jego wydania, a nie do chwili otrzymania darowizny.

Ograniczenie pojawia się wtedy, gdy wykonania polecenia domaga się właściwy organ państwowy. W takim przypadku nie można skorzystać z opisanego w § 2 zwolnienia przez wydanie darowizny. Wyjątek ten dotyczy właśnie tego sposobu uwolnienia się od polecenia. Nie oznacza automatycznego wyłączenia odmowy przewidzianej w § 1, której podstawą pozostaje odpowiednio istotna i usprawiedliwiająca odmowę zmiana stosunków.

Zdjęcie: Newone, CC BY-SA 4.0. Źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Newone_-_square_fancy_tracing_paper_envelope_01.jpg; licencja: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/; miniatura 960 px pobrana z Commons; korekta orientacji EXIF, kompresja JPEG.